أحمد السباعي (مترجم: رسول جعفريان)
405
تاريخ مكة (از آغاز تا پايان دولت شرفاى مكه "1344 ق")
كيلومتر بود كه قافلهء محمل كه سريعترين قوافل بود آن را در طول ده روز طى مىكرد . قافلهها از عقبه بالا رفته در شهر به استراحت مىپرداختند . اينجا يكى از توقفگاههاى اصلى حجاج مصرى در دورهء مورد بحث ما بود . شمارى از سپاهيان مصرى هم در قلعهء آنجا براى تأمين امنيت راه حجاج حضور داشتند . حجاج سوريه ( در واقع فلسطين و لبنان يعنى سوريهء ساحلى ) در محل عقبه به حجاج مصرى مىپيوستند . در واقع قافلهء سورىها از غزّه به اينجا مىآمد و در اينجا به حجاج مصرى مىپيوست . سپس از آنجا به سمت ايله از قراى قديمى كه از ميان رفته و به جاى آن عقبه ساخته شده ، مىرسيدند . پس از آن قافلههاى حجاج در كمتر از نصف ماه به شهر « الوجه » مىرسيدند . در اين شهر حاكمى از سوى چراكسه حضور داشت . نيز يك قاضى بود كه كارهاى شرعى را به انجام مىرساند و سپاهى كه براى تأمين امنيت بود و بازارى كه انواع اجناس از شمال و جنوب و غرب به آنجا آمده ، در آن عرضه مىشد . « 1 » از پس از الوجه ، راه به دو مسير شرقى و جنوبى تقسيم مىشد . راه شرق به سمت عُلا و سمت جنوب به طرف ينبع و مدينهء منوّره منتهى مىشد . بدين ترتيب يك قافلهء سريع السير اين مسير را تقريباً در طول يك ماه و نيم تا مدينه يا مكه طى مىكرد . راههاى ديگرى هم وجود داشت كه قافلههاى شام و قدس از آنها عبور مىكردند . مهمترين آنها راه عريش و عُلا بود . اين راهى بود كه محمل شامى از دمشق از آنجا مىگذشت و زمان آن كمتر از چهل روز نبود . « 2 » اين راهها به دليل عبور قافلههاى حج تا سال 1301 آباد بود . از اين زمان مسير حجاج مصرى از طريق سوئز و با كشتى بادى - و پيش از استفاده از كشتىهاى بخار كه شرحش خواهد آمد - بود . « 3 »
--> ( 1 ) . إفادة الأنام ، خطى . ( 2 ) . همان . ( 3 ) . فصل سوم كتاب مخصصات الحرمين الشريفين فى مصر ( قاهره ، 2001 ) اختصاص به شرح مسير قافلة الحاج المصريه دارد كه پيش از شروع در بحث مسير ، ابتدا از جشنها و مراسمى كه در وقت حركت محمل و زمان بازگشت در مصر و مسير و حجاز برپا مىشده سخن گفته و پس از آن مسير قافلهء حج مصرى را پيش و پس از عصر عثمانى مورد بحث قرار داده است . بحث سوم اين بخش در بارهء حراست از قافلهء حج مصرى و بحث چهارم در بارهء اصلاحاتى است كه در مسير حج صورت گرفته است .